Thiết Kế Nội Thất Nhà Đẹp, Chuyên Nghiệp Tại Hà Nội - A&MORE
Trang chủ »  TIN TỨC »  Tin tức sự kiện »  Phát triển đô thị di sản du lịch Côn Đảo: Quy hoạch và thực tiễn

Phát triển đô thị di sản du lịch Côn Đảo: Quy hoạch và thực tiễn

Năm 2011, Côn Đảo được Tạp chí du lịch “Lonely Planet ” của Anh quốc bầu chọn là một trong mười hòn đảo bí ẩn nhất và tốt nhất thế giới. Côn Đảo là nơi hai sắc thái văn hóa, rừng và biển hòa nhập nhưng vẫn giữ những nét rất riêng.

 Côn Đảo không quá lớn, du khách có thể một bước xuống biển, hai bước lên rừng, tất cả trong tầm mắt. Thật ra, đô thị Côn Đảo đã hình thành từ rất lâu, trước khi hình thành đô thị Vũng Tàu, với một chức năng hết sức đặc biệt: đô thị cai quản tù nhân. Thời chế độ Việt Nam Cộng hòa, Côn Đảo thậm chí còn là một tỉnh lỵ độc lập - tỉnh Côn Sơn (1963 -1972)...

Định hướng phát triển Côn Đảo, cơ hội và thách thức:

Côn Đảo là một huyện đảo thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, nằm ở vùng biển Đông Nam nước ta, gồm 16 hòn đảo lớn nhỏ, có tọa độ 8° đến 8°49’ vĩ độ Bắc và 106°31’ đến 106°43’ kinh độ Đông, cách TP.Vũng Tàu 185 km, cách TP.Hồ Chí Minh 230 km và cách cửa sông Hậu 83 km.

Quần đảo mang tên hòn đảo lớn nhất - đảo Côn Lôn, với tên thường gọi là Côn Đảo, có diện tích 51,52 km2.

Tổng diện tích đất tự nhiên của Côn Đảo là 76,7km2, trong đó có tới 3/4 diện tích là rừng núi.

Diện tích đất xây dựng Côn Đảo chỉ có khoảng 1.300 ha, tập trung ở 3 khu vực là Trung Tâm, Cỏ Ống và Bến Đầm nằm trên đảo Côn Lôn (riêng khu Di tích nhà tù đã là 18 ha). Khó khăn lớn nhất của Đảo là sự hạn chế về nguồn nước ngọt phục vụ cho sinh hoạt và sản xuất, nguồn nước ngầm và nguồn nước mặt chỉ khoảng 5.000 m3/ngày đêm.

Ngày 25/10/2005, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 264/2005/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án phát triển kinh tế-xã hội Côn Đảo đến năm 2020. Về cơ bản, định hướng của Đề án là xây dựng, phát triển Côn Đảo thành Khu kinh tế du lịch và dịch vụ chất lượng cao mang tầm quốc tế và khu vực, đó là lời giải đáp hữu hiệu nhất, khắc phục được hạn chế của một huyện đảo tồn tại chủ yếu nhờ nguồn trợ cấp từ ngân sách.

Để đảm bảo cho Côn Đảo phát triển theo định hướng trên, công tác trọng tâm được xác định hiện nay là triển khai những đồ án quy hoạch: Quy hoạch chung xây dựng Côn Đảo đến 2030; Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội; Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch; Quy hoạch bảo tồn - tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích lịch sử cách mạng Côn Đảo; Quy hoạch Vườn Quốc gia Côn Đảo; Quy hoạch nhóm cảng biển; Quy hoạch phát triển điện lực Côn Đảo đến 2020. Ngoài ra, còn có quy hoạch Sử dụng đất, quy hoạch mạng lưới giao thông, quy hoạch thoát nước đô thị....

 

Rõ ràng là không thiếu quy hoạch nhưng để phát triển Côn Đảo thành khu kinh tế du lịch tầm cỡ quốc tể và khu vực, với quy mô đất xây dựng hơn 1000ha, chỉ tương đương một khu dự án du lịch cỡ vừa, thì Côn Đảo có vẻ như đang bị “lạm phát” về quy hoạch.

 

Điều cần nói là công tác quy hoạch hiện đang bị phân tán rời rạc, rất đáng lo ngại. Nhiều quy hoạch chỉ nghiên cứu theo tiêu chuẩn, quy phạm của một bộ ngành, nên kết quả là có quá nhiều định hướng chung chung, thiếu khả thi. Nguyên nhân sâu sa của những yếu kém, chủ quan, duy ý chí và bất cập của công tác quy hoạch hiện nay, việc phân chia công tác quy hoạch thành những mảnh rời rạc nhau - Hầu như Bộ nào cũng có một Viện nghiên cứu, khi tập hợp trong một quy hoạch tổng thể thì không quy hoạch nào khớp với quy hoạch nào, do đó việc thực hiện các quy hoạch cũng rất nhiều bất cập.

 

Một vài đề xuất:

Đổi mới công tác quy hoạch là việc cần làm ngay, nhằm đảm bảo các quy hoạch được xây dựng phù hợp với xu thế phát triển chung, cũng như phù hợp với nhu cầu cấp bách của xã hội. Cần hợp nhất giữa các quy hoạch kinh tế - xã hội, tổ chức không gian, cơ sở hạ tầng, bảo vệ môi trường... trên cơ sở phối hợp liên ngành, đa ngành có sự tham gia của cộng đồng, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Với Côn Đảo, cần rà soát lại các quy hoạch đã được duyệt để điều chỉnh thành một quy hoạch hợp nhất do một đơn vị nghiên cứu đủ năng lực làm đầu mối.

 

Theo Quyết định 1518/QĐ-TTg ngày 5/9/2011 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Côn Đảo đến năm 2030, Côn Đảo được định hướng là Đô thị Di sản - Du lịch, một đô thị Di sản - Du lịch biển đảo duy nhất ở Việt Nam và là một Đô thị xanh và phát triển bền vững. Quyết định này được giới khoa học trong và ngoài nước đánh giá cao về tầm nhìn cho một đô thị hết sức đặc biệt. Di sản và Du lịch vừa là nguồn lực, vừa là mục tiêu đảm bảo cho Côn Đảo phát triển bền vững trong thế cân bằng, hài hòa và cộng sinh. Cũng cần nói thêm rằng, Di sản Côn Đảo bao gồm cả 2 thành tố là Di sản văn hóa - lịch sử và Di sản thiên nhiên.

 

Vấn đề đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách và chính quyền các cấp là phải đảm bảo tính khả thi của định hướng Quy hoạch nêu trên, thông qua việc lượng hóa các mục tiêu phát triển bằng một khung chính sách chặt chẽ và khoa học, trong tư duy liên ngành và đồng bộ, trong sự kết hợp hài hòa giữa lợi ích các bên liên quan: Nhà nước, Nhà đầu tư và Nhân dân. Để làm việc đó, trước hết, cần đánh giá một cách đa diện những lợi thế cũng như những khó khăn, thách thức và nguy cơ có thể đến với Côn Đảo. Phải đặc biệt lưu ý 2 tiềm năng độc đáo của Côn Đảo:

 

Di sản văn hóa - lịch sử: cần nhìn nhận bản thân Khu di tích Lịch sử Côn Đảo là một sản phẩm du lịch, chỉ khi Di tích Côn Đảo được bảo tồn và khai thác như một sản phẩm du lịch độc đáo nhất, việc phát huy giá trị Khu Di tích mới có thể đạt hiệu quả cao nhất. Đó cũng là quan điểm gắn kết công tác bảo tồn với phát triển đô thị.

 

Di tích Côn Đảo là nơi kết tinh, là biểu tượng của đức hy sinh, là lò tôi luyện, là trường đào tạo của cuộc đấu tranh trường kỳ cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Bảo tồn, phục dựng và khai thác một cách hợp lý nhất di tích - chứng tích vô giá này là một trách nhiệm lịch sử của thế hệ hiện nay. Việc xây dựng một kịch bản tổng thể dành cho Di tích lịch sử Côn Đảo một không gian xứng đáng, có ngôn ngữ riêng, để tái hiện lịch sử một cách hùng hồn nhất, sống động nhất, đòi hỏi phải có một giải pháp trong sáng, dũng cảm vả thông minh. Tuy nhiên, hiện trạng Khu di tích đang bị chia vụn bởi hệ thống đường sá, tường bao, nhà cửa... xây sau 1975. Rất nhiều phần của khu di tích như các sở, khu phố tù ... không còn khôi phục được tính hệ thống của cả quần thể. Khu nhà tù thời Mỹ (diện tích hơn 35ha, chiếm gần 20% toàn khu DTCD gồm 4 khu với 7 dãy nhà hoàn giống nhau) kiến trúc mái BTCT, cao không đến 2m và rất đơn điệu. Việc giữ lại toàn bộ một khu rộng lớn như vậy là rất khó khăn nhưng có khi mang lại cho du khách cảm giác hoang hóa, thiếu chăm sóc, trân trọng .

 

Cần phải có sự phân tích đánh giá, sau đó liên kết chúng thành một hệ thống, gắn kết với nhau về phương diện lịch sử, nhằm mục đích giới thiệu và tham quan du lịch. Các hạng mục di tích khác sẽ được tư liệu hóa theo hồ sơ lưu trữ (đạc họa, chụp ảnh, ghi chép), đồng thời được ghi nhận cho mai sau bằng các bia biển. Những công trình di tích nên được kết hợp với cảnh quan tạo thành một bảo tàng lớn ngoài trời, không chỉ trưng bày những hiện vật, mà kết hợp cả bảo tàng nghệ thuật đương đại, cùng với các công trình, các quần thể điêu khắc, tượng đài mang tính biểu tượng văn hóa trên diện rộng để tạo hình ảnh một không gian đặc thù trên toàn bộ khu Trung tâm, biến Côn Đảo thành một bảo tàng sống động.

 

Về di sản thiên nhiên:

Côn Đảo nằm trong vùng khí hậu Á xích đạo, nhiều nắng gió, với bờ biển dài hơn 200 km, có nhiều bãi tắm đẹp, chất lượng cao như bãi Đát Dốc, Bảy Cạnh, Đầm Trầu, Hòn Cau, Hòn Tre... Côn Đảo có hệ sinh thái phong phú và đa dạng, có nhiều loại cây quý và nhiều loại động vật quý, được đánh giá rất cao, có khả năng được UNESCO công nhận là di sản hỗn hợp tự nhiên và văn hóa.

 

Vườn Quốc gia Côn Đảo (VQG) được thành lập theo quyết định 135/TTg ngày 31/3/1993 của Thủ tướng Chính phủ. Từ đó đến nay VQG Côn Đảo đã được quản lý như một khu rừng cấm, đã nhiều lần quy hoạch nhưng vẫn chưa có được mục tiêu bảo tồn rõ ràng, phổ quát để có thể lôi kéo người dân cũng như chính quyền và lực lượng vũ trang trên địa bàn huyện Côn Đảo cùng tham gia. VQG Côn Đảo vẫn chủ yếu được gìn giữ như một tiềm năng, thiếu gắn kết chặt chẽ bảo tồn với khai thác phát triển bền vững.

 

Mục tiêu đặt ra là: cần tạo ra một thể thống nhất hữu cơ về cảnh quan - môi trường - sinh thái trên toàn đảo, tránh sự tách biệt giữa vùng xây dựng và khai thác đô thị với VQG với địa bàn trải rộng gần như toàn bộ vùng núi và mặt nước quanh Côn Đảo.

 

Điều đó đòi hỏi việc bảo tồn VQG phải định lượng được trong một danh mục cụ thể với những nội dung bảo tồn cho các loài, gien, hệ sinh thái, độ che phủ.... trong một khung bảo tồn gồm có cả chỉ tiêu cận trên và cận dưới, trần và sàn không nên nói rằng: “Nó quan trọng lắm” nhưng không trả lời được câu hỏi: “Nó là những thứ gì, tại sao lại bảo tồn nó, bảo tồn đến đâu là vừa đủ, đâu là ranh giới đó, tại sao...” Việc bảo tồn không chỉ là nhiệm vụ của Ban Quản lý VQG Côn Đảo, những hệ lụy của nguy cơ bị tàn phá và khai thác không hiệu quả tiềm năng của rừng là trách nhiệm chung của chính quyền huyện và người dân Côn Đảo.

 

Về phát triển các khu chức năng đô thị Côn Đảo Tiếp sau Quy hoạch chung xây dựng Côn Đảo đến năm 2030 đã được phê duyệt theo Quyết định 1518/QĐ-TTg ngày 5/9/2011 của Thủ tướng Chính phủ, Quy hoạch phân khu 1/2000, các khu Trung Tâm, Cỏ Ống và Bến Đầm đang được nghiên cứu khảo sát. Côn Đảo có cơ hội trở thành đô thị rừng, đô thị biển đảo kiểu mẫu của Việt Nam nếu được phát triển theo hướng toàn bộ Côn Đảo là rừng có đô thị. Chúng ta có thể rừng hóa tổ chức phát triển không gian đô thị Côn Đảo bằng việc hạn chế hết mức bê tông hóa đô thị, thực thi chủ trương trồng rừng trên những khu đất còn trống qua việc hỗ trợ giống cây, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm cho người dân có đất để khai thác làm VLXD như tre, xoan, dầu, tràm... và một số loại cây thích nghi với thổ nhưỡng Côn Đảo. VLXD vận chuyển từ đất liền ra không chỉ đắt đỏ (gấp 2 - 3 lần giá thông thường), mà còn đem theo cả những hệ lụy do ảnh hưởng của xu hướng kiến trúc - xây dựng phù hợp với đảo nhiệt đới.

 

Một số công trình ở Côn Đảo được nghiên cứu thiết kế và đầu tư công phu, thu hút được nhiều chuyên gia có kinh nghiệm. Hệ thống đường sá, nhất là trung tâm Côn Sơn được đầu tư đồng bộ với bê tông nhựa, vỉa hè gạch con sâu ... Nghĩa trang Hàng Dương được nâng cấp ngày càng có vẻ nhộn nhịp hơn, cả khi đêm về, mang lại cảm giác của công viên hơn là sự u tịch, trầm lắng của khu nghĩa trang, nơi an nghỉ ngàn thu của những người yêu nước. Nhà bảo táng, đền thờ Côn Đảo, chùa Núi Một...là những công trình mới được xây dựng vài năm trở lại đây cũng góp phần tạo nên diện mạo mới cho Côn Đảo. Tuy nhiên, với lượng du khách đến Côn Đảo tăng đột biến, kèm theo là đô thị Côn Đảo đang phát triển khá tự phát, thiếu bản sắc; nhà ở, khách sạn mini kiểu nhà ống liền kề, mái chóp, mái bằng các loại đang phát triển rất nhanh.

 

Định hướng phát triển các khu chức năng đô thị Côn Đảo cần được thực hiện theo hướng tách chức năng hành chính và các khu dân cư ra khỏi Khu Di tích và các khu du lịch. Để trở thành một khu du lịch quốc tế, Côn Đảo cần hạn chế hết mức nhà ở phân lô liền kề tự xây dựng riêng lẻ, tăng tỷ lệ không gian cây xanh, mặt nước. Với chỉ hơn 1.000 ha đất cho tất cả, Côn Đảo chỉ nên duy nhất tồn tại nhà ở chung cư cao tầng cho hầu hết CNVC, lao động phi nông. 

Đường phố Côn Đảo sạch sẽ rợp bỏng mát nghiệp và một phần nhỏ cho nhà ở riêng lẻ thấp tầng trong vài làng nghề truyền thống. Việc xây dựng, phục hồi và tạo lập một số làng nghề đánh bắt hải sản, trồng trọt, chăn nuôi (quy mô nhỏ, phục vụ khách du lịch tại chỗ) là cần thiết để góp phần phong phú hóa sản phẩm du lịch và tạo công ăn việc làm cho những người nông dân đang sinh sống trên đảo.

Chúng ta đang có những giấc mơ rất đẹp cho Côn Đảo, nhất là trong hoạch định chính sách và quy hoạch phát triển, nhưng chúng ta cần nhanh chóng thức dậy và hành động ngay trước khi quá muộn...

 
A&more Architecture
Sản phẩm nổi bật